Diastema - przerwa między zębami, którą da się wyleczyć
Przerwa między zębami uznawana jest za defekt zakłócający estetykę uśmiechu, choć dla wielu osób stanowi uroczy znak rozpoznawczy. Istnieją różne metody zamknięcia szczeliny, przy czym nie zawsze jest to konieczne ze względów medycznych. W tym artykule wyjaśniamy, jak powstaje diastema, jakie są sposoby jej leczenia i kiedy warto zwrócić się z tym problemem do stomatologa.
Czym jest diastema?
Mówiąc o diastemie, mamy na myśli szczelinę między dwoma sąsiadującymi zębami. Najczęściej chodzi o przerwę między siekaczami przyśrodkowymi (jedynkami). W fachowej terminologii szczeliny występujące między innymi zębami to tremy. Zbyt duża przerwa między zębami postrzegana jest jako problem estetyczny zarówno przez osoby bez wiedzy medycznej, jak i specjalistów (np. ortodontów, stomatologów). Wpływ diastemy na atrakcyjność uśmiechu zależy od szerokości szczeliny. Według badań uśmiechy z diastemą o szerokości 0,5 mm są uważane za atrakcyjne, natomiast przy diastemie o szerokości 1,0 mm lub większej uśmiech postrzegany jest jako nieestetyczny. Diastema o szerokości powyżej 2 mm uważana jest za wadę zgryzu.
Rodzaje diastemy
W zależności od ustawienia zębów wyróżniamy diastemę:
równoległą: zęby są ustawione równolegle, przerwa ma równą szerokość na całej długości;
zbieżną: zęby są zbliżone do siebie koronami, przerwa jest szersza przy dziąśle;
rozbieżną: zęby są zbliżone do siebie korzeniami, przerwa jest szersza przy górnych krawędziach zębów.
Diastema klasyfikowana jest także ze względu na przyczyny powstania. Wyróżniamy:
diastemę fizjologiczną: występuje u dzieci, zwykle zanika po wymianie uzębienia;
diastemę prawdziwą: wynika z czynników anatomicznych (np. niskiego przyczepu wędzidełka);
diastemę rzekomą: powstaje na skutek nawyków, urazów mechanicznych, choroby przyzębia, braków zębowych.
Częstość występowania diastemy u dzieci i dorosłych
Skala występowania diastemy znacznie różni się w zależności od wieku. U małych dzieci przerwa między zębami siecznymi jest zjawiskiem normalnym i występuje aż u 98% sześciolatków. Z wiekiem diastema staje się coraz mniej powszechna i dotyczy ok. 49% dzieci w wieku 11 lat. Pomiędzy 12 a 18 rokiem życia szczelina między jedynkami występuje u ok. 7% nastolatków. U dorosłych częstość występowania diastemy waha się od 1,6% do 25,4%, przy czym odsetek ten jest znacznie wyższy u młodszych osób. Diastema częściej dotyczy siekaczy przyśrodkowych w szczęce niż w żuchwie.
Znane osoby z diastemą
Znane osoby często traktują diastemę nie jak wadę, ale jak intrygujący znak firmowy. Pomaga to fanom na całym świecie w zaakceptowaniu luki we własnym uśmiechu. Przerwa między zębami jest cechą charakterystyczną takich gwiazd jak Madonna, Vanessa Paradis czy Eddie Murphy. Nieidealne uśmiechy rozdawała również ikona francuskiego kina - Brigitte Bardot. Diastema nie musi też być przeszkodą w modelingu, co udowodniła Georgia May Jagger, córka lidera The Rolling Stones.
Z drugiej strony, niektóre znane osoby zrezygnowały ze swojego znaku charakterystycznego i zlikwidowały szczelinę między zębami. Za zdobyczy stomatologii estetycznej skorzystali między innymi hollywoodzki aktor Zac Efron i raper 50 Cent. Przerwę między zębami usunęła też Lady Gaga. W Polsce na nowy uśmiech bez diastemy zdecydował się piosenkarz Zenek Martyniuk. Z kolei aktor Tomasz Karolak zachował lukę pomimo leczenia ortodontycznego.
Przerwa między zębami - najważniejsze przyczyny
Czynniki wpływające na występowanie przerwy między zębami są zróżnicowane i mogą mieć charakter wrodzony, rozwojowy lub nabyty. Większość badaczy uważa, że diastema jest efektem kilku połączonych czynników. Do najważniejszych zaliczamy:
Wady rozwojowe wędzidełka wargi górnej
Wady rozwojowe wędzidełka wargi górnej w postaci przerostu wędzidełka i niskiego przyczepu mogą być przyczyną diastemy w uzębieniu mlecznym lub stałym. Przerwa między zębami tworzy się, ponieważ włókna tkanki łącznej wędzidełka wchodzą między jedynki i fizycznie uniemożliwiają zbliżenie zębów do siebie. Po wyrżnięciu siekaczy stałych niski przyczep wędzidełka może ulec podwyższeniu, co zazwyczaj powoduje zamknięcie szczeliny.
Zaburzenia rozwojowe zębów
Diastema prawdziwa może być skutkiem nieprawidłowości w rozwoju zębów, które powstały w okresie prenatalnym lub po urodzeniu. Mogą to być bardzo zróżnicowane anomalie, w tym:
zęby dodatkowe - zwykle przyczyną jest dodatkowy ząb rosnący w linii pośrodkowej między zębami siecznymi szczęki (mesiodens);
hipodoncja - wrodzony brak zawiązków zębowych powodujący brak zęba w danym miejscu (np. brak siekaczy bocznych lub przedtrzonowców);
stożkowaty kształt zębów bocznych - wada anatomiczna zębów, w której korony przyjmują kształt kołków;
mikrodoncja - wada anatomiczna charakteryzująca się zmniejszonym wymiarem zębów (wada może mieć charakter lokalny lub uogólniony);
dysproporcje zębowo-wyrostkowe - gdy kość wyrostka zębodołowego jest zbyt duża w stosunku do szerokości zęba;
nieprawidłowa budowa łuku zębowego - gdy łuk zębowy jest zbyt szeroki;
ektopowe wyrzynanie zęba - wada polegająca na wyrzynaniu się zęba w nieprawidłowym miejscu (przy diastemie zwykle jest to kieł szczęki).
Nawyki parafunkcyjne
U części osób przerwa między zębami ma charakter nabyty i jest związana z nawykami w obrębie narządu żucia. Może to być na przykład ssanie kciuka w dzieciństwie, oddychanie przez usta czy przygryzanie i wpychanie wargi między zęby. Do powstania szczeliny między siekaczami centralnymi dochodzi także przez opieranie języka o zęby przednie (np. podczas połykania). Diastema może również powstać lub ulec powiększeniu u osób z kolczykiem w języku, które nieświadomie lub dla zabawy wsuwają kolczyk między zęby.
Choroby przyzębia
U osób dorosłych szczeliny między zębami mogą być skutkiem postępującego zapalenia przyzębia. Długotrwały stan zapalny prowadzi do zaniku kości wyrostka zębodołowego i uszkodzenia włókien utrzymujących zęby w kości. Skutkuje to rozchwianiem i wypadaniem zębów, co z kolei może przyczynić się do powstania lub pogłębienia przerwy między siekaczami przyśrodkowymi.
Czy diastema może być dziedziczna?
Tak, predyspozycje genetyczne są czynnikiem zwiększającym prawdopodobieństwo wystąpienia diastemy. Jeśli rodzice lub dziadkowie mają charakterystyczną przerwę między jedynkami, diastema może pojawić się także u dziecka. Młodsze pokolenie może bowiem „odziedziczyć” anomalie wpływające na wystąpienie szczeliny. Mogą to być na przykład szeroka szczęka, mikrodoncja czy brakujące lub dodatkowe zęby. Jednak genetyka to nie wszystko, ponieważ nawyki parafunkcyjne (np. ssanie kciuka) mogą przyczynić się do poszerzenia szczeliny.
Metody leczenia diastemy
Choć przerwa między zębami nie zawsze wymaga leczenia, to wielu pacjentów dąży do uzyskania perfekcyjnego uśmiechu, bez znaków szczególnych w postaci szczeliny między jedynkami. Wybór metody zamknięcia diastemy zależy od etiologii, szerokości diastemy, a także oczekiwań estetycznych pacjenta i możliwości finansowych. Zazwyczaj pacjentowi jest proponowane leczenie odtwórcze, jednak w niektórych przypadkach konieczne jest wdrożenie złożonego procesu terapeutycznego, obejmującego leczenie periodontologiczne i ortodontyczne.
Do podstawowych metod leczenia diastemy należą:
Frenulektomia
Frenulektomia to zabieg stosowany przy diastemach prawdziwych spowodowanych przez przerośnięte wędzidełko z nisko umiejscowionym przyczepem. Polega on na usunięciu tkanki wędzidełka wargi górnej. Można go wykonać za pomocą tradycyjnego skalpela, kautera chirurgicznego (elektroskalpela) lub lasera (np. diodowego, CO2, erbowo-yagowego). Frenulektomia często stanowi uzupełnienie leczenia ortodontycznego, ponieważ połączenie obu metod zapobiega nawrotom diastemy i recesji dziąseł. W celu uzyskania trwalszego efektu frenulektomia może być wykonana także w połączeniu z zabiegiem wolnego przeszczepu dziąsłowego (FGG).
Leczenie ortodontyczne
Diastema może być leczona metodami ortodontycznymi. W przypadku dobrej okluzji bocznej lekarz może zaproponować pacjentowi noszenie wyjmowanego aparatu ortodontycznego (np. płytki retencyjnej Hawleya). Jeżeli przerwa między zębami jest duża lub towarzyszą jej inne wady zgryzu, wówczas stosuje się aparaty stałe. W niektórych przypadkach można wykorzystać technikę łuków segmentowych, w której zamiast aparatu pełnołukowego stosuje się oddzielne odcinki drutu. Przy diastemie można zastosować także przezroczyste nakładki zwane alingerami (np. system Invisalign), które są znacznie bardziej komfortowe i estetyczne niż zwykły aparat, a przy tym ułatwiają higienę jamy ustnej.
Odbudowa kompozytowa (bonding)
U dorosłych pacjentów przerwa między zębami często maskowana jest za pomocą bezpośredniej odbudowy kompozytowej. Jest to małoinwazyjny zabieg polegający na pokryciu zębów żywicą kompozytową, która następnie jest utwardzana, modelowana i polerowana. Kompozyt dobierany jest do naturalnego zębów, dzięki czemu korekta jest niewidoczna dla otoczenia. Bonding pozwala na szybkie zamknięcie diastemy podczas jednej wizyty, przy czym trwałość efektu wynosi od 5 do 10 lat (z poprawkami).
Licówki
Jeżeli przerwa między zębami nie wymaga leczenia ortodontycznego, można zamaskować ją za pomocą licówek wykonanych z różnych materiałów, w tym ceramiki dentystycznej, akrylu lub kompozytu. Licówki to cienkie nakładki, które mocuje się do przedniej powierzchni zębów. Za ich pomocą można ukryć nie tylko diastemę, ale także rysy, pęknięcia, ukruszenia czy przebarwienia zębów. Aplikacja licówek często wymaga preparacji, czyli szlifowania zębów, jednak metoda ta zapewnia trwalsze efekty niż bonding (10-20 lat w przypadku licówek ceramicznych). Możliwe jest jednak zastosowanie prefabrykowanych licówek sekcyjnych, które nie wymagają szlifowania zęba w celu zamknięcia diastemy.
Korony protetyczne i mosty
W niektórych przypadkach diastema zakrywana jest za pomocą korony protetycznej, czyli stałej odbudowy imitującej widoczną część zęba. Korona jest szersza niż naturalny ząb, co pozwala usunąć zbyt dużą szczelinę między dwoma jedynkami. Wyróżniamy m.in. korony pełnoceramiczne, korony porcelanowe na podbudowie z tlenku cyrkonu oraz korony porcelanowe na podbudowie metalowej. Korona wymaga oszlifowania zęba z każdej strony, dlatego metoda ta jest wykorzystywana rzadziej niż odbudowy kompozytowe czy licówki. W przypadku bardzo dużej diastemy (np. 5-6 mm) przerwę można wypełnić za pomocą mostu, tj. korony osadzonej na zębach sąsiadujących z luką.
Leczenie diastemy w technologii 3D
Przerwa między zębami może być usuwana z pomocą technologii cyfrowych, co pozwala na zwiększenie efektywności zabiegu. Metoda flow injection polega na wykorzystaniu matrycy szczęki zaprojektowanej w oprogramowaniu CAD i wydrukowanej na drukarce 3D. Szablon wykonuje się na podstawie cyfrowego wycisku pobranego za pomocą skanera wewnątrzustnego. Tak przygotowaną matrycę umieszcza się na łuku zębowym pacjenta, a następnie do formy wstrzykuje się płynną żywicę kompozytową. Podobnie jak przy bondingu materiał jest utwardzany, a następnie modelowany i polerowany w celu uzyskania możliwie jak najbardziej naturalnego i estetycznego efektu.
Czy przerwa między zębami wymaga leczenia?
Diastema nie wymaga usunięcia, jeżeli nie przeszkadza pacjentowi i nie powoduje dodatkowych problemów. Czasami wystarczy poczekać, ponieważ w przypadku dzieci niewielka luka (do 2 mm) zazwyczaj zamyka się samoistnie po wymianie zębów mlecznych na stałe. Przerwa między zębami wymaga leczenia w sytuacji, gdy utrudnia gryzienie i żucie pokarmu lub powoduje problemy z prawidłowym wymawianiem głosek (np. s, z, c, dz). Ponadto pacjent może wymagać leczenia ortodontycznego, gdy szczelina jest duża i współistnieje z innymi wadami zgryzu (np. zgryzem otwartym, zgryzem głębokim, tyłozgryzem). Warto również pamiętać, że w przerwie między zębami mogą gromadzić się resztki jedzenia, co sprzyja rozwojowi próchnicy i zapalenia przyzębia.
Usuwanie diastemy
Jeśli chcą Państwo usunąć diastemę, zapraszamy do kontaktu:
telefonicznego: +48 539 229 966
przez e-mail: kontakt@drosd.pl
stacjonarnie: Klinika stomatologii estetycznej DROSD, ul. Ugory 2, 87-100 Toruń
Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady medycznej.
Bibliografia
Bahamdan G.K., Alshehri N.M., Alshehri F.H., Minimally invasive management of lower midline diastema: A case report and literature review, Medicine (Baltimore), 2026, 1;105(18):e48618. doi: 10.1097/MD.0000000000048618
Chaves P.R.B., Karam A.M., Machado A.W., Does the presence of maxillary midline diastema influence the perception of dentofacial esthetics in video analysis?, Angle Orthod, 2021, 1;91(1):54-60. doi: 10.2319/032020-200.1
Hasan H.S., Al Azzawi A.M., Kolemen A., Pattern of distribution and etiologies of Midline diastema among Kurdistan-region Population. J Clin Exp Dent. 2020 Oct 1;12(10):e938-e943. doi: 10.4317/jced.57122
dentonet.pl, Hollywoodzki uśmiech?, dentonet.pl, https://dentonet.pl/asysta/hollywoodzki-usmiech/, Data publikacji: 2015.04.11, Data odczytu: 2026.10.08
Hussain U., Etiology and treatment of midline diastema: a review of literaturę, Pakistan Orthodontic Journal, 2013
Khatib S., i in. , Advances in Diastema Closure and Tooth Shape Change, Journal of Healthcare Sciences, 2023, (03) s. 538-545, http://dx.doi.org/10.52533/JOHS.2023.31112
Nadgouda M., Patel A., Nikhade P., Chandak M., Gupta R., Bridging Gaps: A Comparative Approach to Managing Midline Diastema, Cureus 2022, 24;14(8):e28355. doi: 10.7759/cureus.28355
Novelli C., Scribante A., Minimally Invasive Diastema Restoration with Prefabricated Sectional Veneers. Dent J (Basel). 2020 Jun 24;8(2):60. doi: 10.3390/dj8020060
Toida Y., Hoshika S., Tsuchiya K., Kawamura M., Kawamoto C., Tomokiyo A., Direct Restorative Closure of Maxillary Midline Diastema Using a 3D-Printed Matrix: A Case Report, Case Rep Dent, 2026, 3;2026:6396137. doi: 10.1155/crid/6396137
Wacińska-Drabińska M., Zadurska M., Zwierzchowska H., Wędzidełka wargi górnej - w aspekcie ortodoncji, periodontologii, protetyki i estetyki, Borgis - Nowa Stomatologia, 2007, 4, s. 134-138